[ez-toc]

مشترکین فوق عمده گاز نقش حیاتی در پایداری تولید، اقتصاد ملی و صادرات کشور دارند. اما در سال‌های اخیر به دلیل افزایش مصرف در بخش خانگی و کمبود زیرساخت‌های هوشمندسازی، این صنایع با کاهش جدی در تأمین گاز مواجه شده‌اند. در این مقاله، وضعیت مصرف مشترکین فوق عمده گاز در ایران طی سال‌های 1396 تا 1400 تحلیل شده و اثرات محدودیت‌های گازی در فصول سرد مورد بررسی قرار می‌گیرد

بررسی اجمالی مصرف مشترکین فوق عمده:

بر اساس آمار، مصرف مشترکین فوق عمده از میانگین 6470 میلیون مترمکعب در ماه در سال 1396 به 8250 میلیون مترمکعب در ماه در سال 1400 افزایش یافته و در برخی مواقع حتی به 10,300 میلیون مترمکعب در ماه نیز رسیده است. اما در فصل زمستان به دلیل اولویت مشترکین جزء، مصرف مشترکین فوق عمده تا نصف کاهش یافته است که این موضوع پیامدهای اقتصادی قابل‌توجهی در پی داشته است.

همانطور كه در نمودار مشخص است سال به سال بر تعداد و مصرف مشتركين فوق عمده افزوده شده به طوري كه از ميانگين مصرف 6470 ميليون مترمكعب در ماه براي سال 1396 به 8250 ميليون مترمكعب در ماه براي سال 1400 رسيده است و در مواقعي كه مشكل پيك مصرف توسط مشتركين جزء وجود نداشته به 10،300 ميليون مترمكعب در ماه نيز رسيده است.

ولي متاسفانه به دليل افزايش مصرف در فصل سرما توسط مشتركين جز شركت گاز مجبور به كاهش مصرف و در نتيجه توليد در صنايع فوق عمده شده است به طوري كه در سال 1400 از 10،300 ميليون مترمكعب در ماه پيك مصرف به 5100 ميليون مترمكعب در ماه براي دي و بهمن رسيده كه نزديك به 50% كاهش داشته است.

با توجه به نقش اين صنايع فوق عمده در اقتصاد و توليد كشور كاهش مصرف آنها و در نتيجه كاهش توليد آنها باعث تبعات اقتصادي ميشود كه مطلوب نميباشد ولي در حال حاضر تنها راه حل ممكن به دليل عدم توسعه هوشمندسازي در تمام ايستگاهها، ميباشد. اين روند افزايش مصرف در مشتركين جزء باعث بروز بحران در آينده قطعي گاز يا برق خواهد شد لذا يكي از اهداف مهم در اين پروژه، مديريت مصرف در تمام مشتركين جزء و عمده مي‌باشد چرا كه با مديريت آنها شركت گاز نيازي به كاهش توليد در صنايع فوق عمده به نحوي كه اكنون در حال اجراست نخواهد بود. در ادامه اين مصارف به تفكيك فعاليت بررسي خواهند شد.

نيروگاه (نیروگاه های گازی یکی مشترکین فوق عمده گاز در ایران )

در شکل زیر ميزان مصرف نيروگاه‌هاي كشور شامل مجموع مصرف نيروگاههاي دولتي و نيروگاههاي خصوصي و نيروگاههاي مقياس كوچك براي سالهاي 1399 و 1400 نمايش داده شده است.

همانطور كه در شکل فوق مشخص است مصرف اين نيروگاه‌ها در سال 1400 از 7000 ميليون مترمكعب در ماههاي تير و خرداد كه پيك مصرف برق در كشور توسط مشتركين خانگي و تجاري به دليل گرما اتفاق ميافتد، در زمستان با 65% كاهش به 2500 ميليون مترمكعب در ماههاي دي و بهمن مي‌رسد.

در اين ماهها بيش از نيمي از مصرف گاز نيروگاه‌ها كاهش يافته و برخي با مصرف سوخت مازوت كسري توليد برق در اين فصل را جبران نموده‌اند (در سال 1398 تقريبا 12 ميليارد ليتر مازوت به ارزش 5 ميليارد دلار براي جايگزيني گاز در اين نيروگاهها مصرف شده است). ادامه اين روند ممكن است باعث اعمال محدوديت مصرف برق در زمستان همچون تابستان گردد.

پتروشيمي

‏شکل زیر مصرف مشترکین فوق عمده پتروشيمي‌ گاز در ایران كل كشور براي سالهاي 1399 و 1400 را نشان مي‌دهد. همانطور كه مشخص است اين صنايع نيز در فصل سرما دچار كاهش توليد مي‌شوند به طوري كه در سال 1400 از 2200 ميليون مترمكعب در ماه براي تابستان كه مشكل تامين گاز وجود ندارد (عدم پيك مصرف توسط مشركين جزء) به 1500 ميليون مترمكعب در ماه براي زمستان مي‌رسد كه نزديك به 32% كاهش مصرف را نشان ميدهد.

فولاد

مصرف مشترکین فولاد فوق عمده گاز در ایران در شکل زیر ميزان مصرف گاز صنايع فولاد كل كشور براي سالهاي 1399 و 1400 برحسب ميليون مترمكعب در ماه مشاهده مي‌شود. همانطور كه مشخص است اين صنعت يكبار در ماههاي تير و مرداد به دليل محدوديت تامين برق و يكبار در ماههاي دي و بهمن به دليل محدوديت تامين گاز در سال 1400 دچار تقريبا 36% كاهش توليد شده است.

كه در مقايسه با سال 1399 ميزان كاهش توليد در نتيجه افزايش مصرف گاز، برق توسط مشتركين جزء، بيشتر بوده است كه با مديريت درست در صنعت گاز مي‌توان محدوديت‌هاي مربوط به گاز را از اين صنعت كه نقش اساسي در اقتصاد كشور (افزايش قيمت خودرو، افزايش قيمت مسكن و كاهش صادرات) دارد برداشت تا اين صنايع بتوانند پس از تابستان به حداكثر ظرفيت توليد خود بازگردند.

پالایشگاه

يكي ديگر از مصرف‌كنندگان فوق عمده گاز در ایران پالايشگاهها ميباشند. ‏شكل 5 – 5 ميزان مصرف پالايشگاهها را براي سالهاي 1399 و 1400 برحسب ميليون مترمكعب در ماه را نمايش ميدهد. اين پالايشگاهها پارامترهايي را از گاز ترش توليد شده گرفته و پس از شيرين‌سازي به شبكه انتقال گاز تزريق ميكنند.

فعلا تفاهم‌نامه‌اي بين انتقال و اين پالايشگاهها موجود نبوده و نظارت دقيقي بر ميزان برداشت از اين پالايشگاهها از گاز وجود ندارد و تنها به فرم‌هاي خوداظهاري احجام دريافتي و تزريقي اكتفا ميشود. همانطور كه مشاهده مي‌شود مصرف آنها در طول سال 1400 بين 300 تا 350 ميليون مترمكعب در ماه نوسان داشته است و وابستگي به فصل خاصي ندارند. در حقيقت اعمال محدوديت روي آنها وجود ندارد.

قند و شکر

در نمودار زیر مصرف گاز اين صنعت براي سالهاي 1399 و 1400 مشاهده ميشود. همانطور كه مشخص است فعاليت اصلي اين صنعت از اول پاييز آغاز گشته و در ماه‌هاي 8 و 9 به پيك ميرسند (اين موضوع به دليل برداشت چغندر و نيشكر در تابستان است) به طوري كه در سال 1400 از مصرف حدود 15 ميليون مترمكعب در ماه به 105 ميليون مترمكعب در ماه ميرسد و با تداخل اين پيك در فصل سرما مجدد به دليل محدوديت استفاده از گاز دچار كاهش فعاليت ميشود.

سیمان

در ‏ نمودار زیر مصرف مشترکین فوق عمده سیمان در ایران را برحسب ميليون مترمكعب در ماه براي سالهاي 1399 و 1400 مشاهده ميكنيد. همانطور كه مشخص است اين صنعت در سال 1400 به دليل محدوديت برق دچار تقريبا 50 % كاهش در تير ماه شده است و مجدد در ماه‌هاي 9 الي 11 سال 1400 به دليل محدوديت گاز دچار تقريبا 70% كاهش توليد شده است.

با توجه به اهميت اين صنعت در تعيين قيمت مسكن در كشور و نيز ميزان اشتغال مستقيم و غيرمستقيم قابل توجه بازار مسكن، كاهش توليد آن براي اقتصاد كشور مطلوب نيست لذا با مديريت صحيح مي‌توان گاز مورد نياز اين صنعت را به صورت پايدار تامين نمود

مشتركين صنعتي و صنايع فلز

در نمودار زیر مصرف اين صنعت برحسب ميليون مترمكعب در ماه براي سالهاي 1399 و 1400 مشاهده مي‌شود. همانطور كه مشخص است اين صنايع در سال 1400 نسبت به 1399 افزايش مصرف داشتهاند و اعمال محدوديت آنها از اوايل پاييز بوده است.

تفکیک مصرف مشترکین فوق عمده به تفکیک صنعت:

1. نیروگاه‌ها

پیک مصرف تابستان: تا 7000 میلیون مترمکعب در ماه
کاهش در زمستان: تا 2500 میلیون مترمکعب (کاهش 65%)
جایگزینی با مازوت: 12 میلیارد لیتر در سال 1398 (به ارزش 5 میلیارد دلار)

2. پتروشیمی

تابستان: حدود 2200 میلیون مترمکعب
زمستان: کاهش به 1500 میلیون مترمکعب (کاهش 32%)
کاهش تولید مستقیم در فصول سرد

3. فولاد

کاهش دوگانه: در تابستان به دلیل محدودیت برق، در زمستان به دلیل محدودیت گاز
میزان کاهش: حدود 36%
تأثیر مستقیم بر قیمت خودرو، مسکن و صادرات

4. پالایشگاه‌ها

مصرف سالانه پایدار: بین 300 تا 350 میلیون مترمکعب در ماه
فاقد تفاهم‌نامه رسمی با انتقال گاز
نظارت ضعیف: فقط فرم خوداظهاری مبنای کنترل است

5. صنایع قند و شکر

پیک مصرف پاییز: تا 105 میلیون مترمکعب در ماه
افت شدید در زمستان: به دلیل تداخل برداشت و محدودیت گاز

6. سیمان

کاهش مصرف:
- تیرماه به دلیل برق: 50%
- پاییز و زمستان به دلیل گاز: 70%
اهمیت: تأثیر مستقیم بر قیمت مسکن و اشتغال

7. صنایع فلزی و صنعتی

روند افزایشی: از سال 1399 تا 1400
شروع محدودیت: از اوایل پاییز

نتیجه‌گیری:

مدیریت نادرست مصرف در بخش خانگی و فقدان زیرساخت‌های هوشمند منجر به کاهش سهم گاز در صنایع فوق عمده شده که این موضوع آثار منفی اقتصادی و زیست‌محیطی دارد. راهکار مؤثر، مدیریت مصرف در مشترکین جزء و پیاده‌سازی سیستم هوشمندسازی در ایستگاه‌ها است تا توازن مصرف حفظ شده و صنایع حیاتی کشور دچار افت تولید نشوند.

سوالات متداول :

1. چرا به صنایع خاص عنوان “مشترکین فوق عمده” داده می‌شود؟

زیرا مصرف گاز این صنایع به‌صورت پیوسته و بسیار بالا بوده و در مقیاس ملی اثرگذار است، مانند نیروگاه‌ها و پتروشیمی‌ها.

2. چه عاملی موجب کاهش گازرسانی به این مشترکین در زمستان می‌شود؟

افزایش مصرف مشترکین خانگی و نبود سیستم مدیریت مصرف پیشرفته دلیل اصلی کاهش گازرسانی به صنایع فوق عمده است.

3. مصرف کدام صنایع در زمستان پایدار می‌ماند؟

پالایشگاه‌ها نسبتاً مصرف پایداری دارند و محدودیت شدید برای آن‌ها اعمال نمی‌شود.

4. آیا جایگزینی گاز با مازوت راهکار خوبی است؟

خیر، به دلیل آلودگی شدید هوا، هزینه بالا و مشکلات زیست‌محیطی، استفاده از مازوت توصیه نمی‌شود.

5. راهکار پایدار برای جلوگیری از قطع گاز صنایع چیست؟

هوشمندسازی ایستگاه‌ها، اولویت‌بندی مصرف و آموزش مدیریت انرژی در مصرف‌کنندگان خانگی و تجاری.