مقدمه :
در صنایع گاز، شیرآلات صنعتی نقش اساسی در کنترل، هدایت و ایمنسازی جریان گاز ایفا میکنند. انتخاب صحیح نوع شیر، متناسب با فشار، دما و نوع سیال، تأثیر مستقیمی در عملکرد سیستم گازرسانی دارد. در این مقاله با انواع پرکاربرد شیر صنعتی گاز و عملکرد آنها آشنا میشویم.
[ez-toc]
خلاصه مقاله:
شیر صنعتی گاز چیست؟
شیرآلات صنعتی تجهیزاتی مکانیکی هستند که برای تنظیم، قطع یا وصل جریان گاز و مایعات در خطوط لوله استفاده میشوند. ساختار آنها باید در برابر فشار، دمای بالا و خوردگی مقاوم باشد.
وظایف اصلی شیرهای گاز در صنعت
-
قطع و وصل کامل جریان گاز
-
تنظیم مقدار و فشار عبور گاز
-
جلوگیری از بازگشت گاز
-
ایمنسازی تجهیزات تحت فشار
-
کنترل اتوماتیک از راه دور
دستهبندی انواع شیر صنعتی گاز
-
شیر دستی
-
شیر خودکار (اتوماتیک)
-
با نیروی الکتریکی، پنوماتیکی یا هیدرولیکی
-
مهمترین انواع شیر گاز در صنعت
۱. شیر مخروطی (Plug Valve)
-
عملکرد سریع
-
مناسب برای گازها و مایعات چسبناک
-
مناسب خطوط فشار پایین تا متوسط
۲. شیر توپی (Ball Valve)
-
رایجترین شیر در گازرسانی شهری و صنعتی
-
عملکرد سریع و روان
-
آببندی بسیار خوب
۳. شیر برقی گاز (Solenoid Valve)
-
کنترل از راه دور
-
مناسب برای سیستمهای خودکار و ایمن
-
عملکرد الکترومغناطیسی
شیرآلات صنعتی در صنعت گاز
ﺷﯿﺮﻫﺎ ﺗﺠﻬﯿﺰاﺗﯽ در ﺻﻨﻌﺖ اﻣﺮوزی ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ وﻇﯿﻔﻪ ﺗﻨﻈﯿﻢ دﺑﯽ و ﯾﺎ ﻓﺸﺎر ﺳـﯿﺎل را ﺑﻌﻬـﺪه دارﻧـﺪ. ﻃﺮاﺣﯽ و اﻧﺘﺨﺎب ﻣﺼﺎﻟﺢ ﺳﺎﺧﺖ ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻣﻄﻠﻮب ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﻨﺶﻫﺎی ﻧﺎﺷﯽ از ﺗﻐﯿﯿﺮات دﻣﺎ و ﻓﺸﺎر در ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻟﻮﻟﻪﮐﺸﯽ ﻣﺘﺼﻞ ﺑـﻪ آن، ﺑﺎﻋـﺚ ﺗـﺎب ﺑﺮداﺷـﺘﻦ ﻗـﺎب درﯾﭽـﻪ آن و ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ دﯾﮕﺮ ﻧﺸﺪه و آبﺑﻨﺪی ﺷﯿﺮ ﻃﯽ ﯾﮏ دوره ﮐﺎری ﭘﺎﯾﺪار ﺑﻤﺎﻧﺪ.
در اﯾﻦ بخش ابتدا در ﻣﻮرد ﻧﺤـﻮه ﻋﻤﻠﮑـﺮد ﻫـﺮ ﯾـﮏ از شیرهای مورد استفاده در صنعت گاز، ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﻋﺒﻮر ﺟﺮﯾﺎن، اﻧﺘﺨﺎب ﺷﯿﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﺷﺮاﯾﻂ ﺧﺎص و ﭘـﺎرهای از ﻣﺤﺎﺳـﺒﺎت ﻣـﺮﺗﺒﻂ ﺗﻮﺿﯿﺤﺎﺗﯽ اراﺋﻪ میﺷﻮد. سپس آﻣﺎری از ﻣﯿﺰان ﻣﺼﺮف ﺷﯿﺮآﻻت ﻣﺨﺘﻠـﻒ و ﻫﻤﭽﯿﻨـﯿﻦ ﻫﺰﯾﻨـﻪﻫـﺎی تـﺎﻣﯿﻦ اﯾـﻦ ﺗﺠﻬﯿﺰات در ﺻﻨﻌﺖ ﮔﺎز ﮐﺸﻮر اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﮔﻮﯾـﺎی اﻫﻤﯿـﺖ ﺑـﺎﻻ و ﻟـﺰوم ﺗﻮﺟـﻪ ﺑﯿـﺸﺘﺮ ﺑـﻪ اﻧﺘﺨﺎب و ﺑﻬﺮهﺑﺮداری ﺻﺤﯿﺢ از این ﺗﺠﻬﯿﺰ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ.
وﻇﺎﯾﻒ ﻋﻤﺪه و ﻣﻬﻢ شیرﻫﺎی ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺑﺨﺼﻮص در ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻧﻔﺖ و گاز ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از:
۱- ﻗﻄﻊ و وﺻﻞ ﮐﺎﻣﻞ ﺟﺮﯾﺎن ﻣﺎﯾﻌﺎت و ﮔﺎزﻫﺎ.
۲- ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻋﺒﻮر ﻣﻘﺪار ﻣﻮردﻧﯿﺎز ﻣﺎﯾﻌﺎت و ﮔﺎزﻫﺎی ﻋﺒﻮر ﮐﺮده.
۳- ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻣﺎﯾﻌﺎت و ﮔﺎزﻫﺎی ﻋﺒﻮر ﮐﺮده.
۴- ﺗﻨﻈﯿﻢ و ﮐﻨﺘﺮل ﻣﻘﺪار و ﻓﺸﺎر ﻣﺎﯾﻌﺎت و ﮔﺎزﻫﺎ در ﺣﺪ ﻣﻮردنیاز.
۵- کنترل و ایمن نگهداشتن دستگاههای تحت فشار.
اﯾﻦ وﻇﺎﯾﻒ ﺑﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﺤﻞ ﻗﺮارﮔﯿﺮی درﯾﭽﻪ در ﺷﯿﺮ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺼﻮرت دﺳـﺘﯽ و ﯾﺎ ﺧﻮدﮐﺎر اﻧﺠﺎم ﭘﺬﯾﺮد.
نحوه عملکرد شیر قطع کننده
ﺷﯿﺮآﻻت ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ از ﻧﻈﺮ ﻧﻮع ﻣﺤﺮک ﺑﻪ دو دﺳﺘﮥ ﺷـﯿﺮﻫﺎی دﺳـﺘﯽ و ﺷـﯿﺮﻫﺎی ﺧﻮدﮐـﺎر ﺗﻘﺴﯿﻢﺑﻨﺪی ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ. در ﺷﯿﺮهای دﺳﺘﯽ ﺗﻤﺎم ﮐﻨﺘﺮلﻫﺎ ﺗﻮﺳـﻂ اﭘﺮاﺗﻮر ﺑـﺼﻮرت دﺳـﺘﯽ اﻧﺠـﺎم ﻣـﯽﮔﯿﺮد؛ در صورتیکه در ﺷﯿﺮﻫﺎی ﺧﻮدﮐﺎر اﯾﻦ ﮐﺎر ﺗﻮﺳﻂ ﻧﯿﺮوی ﻗﺎﺑﻞ ﮐﻨﺘﺮل هوا، ﻣﺎﯾﻌـﺎت و ﯾـﺎ ﮔﺎزﻫـﺎ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺤﺮﮐﻬﺎی اﻟﮑﺘﺮﯾﮑﯽ و ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺟﺮﯾﺎن اﻟﮑﺘﺮﯾﺴﯿﺘﻪ ﺻﻮرت ﻣـﯽﮔﯿـﺮد.
ﺷـﯿﺮﻫﺎیﺧﻮدﮐﺎر ﻋﻤﻮماً در ﻣﻮاردی ﮐﻪ اﺣﺘﯿﺎج ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﮐﻨﺘﺮل از راه دور ﺟﺮﯾﺎﻧﻬﺎ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ؛ اﻟﺒﺘﻪ در ﻣﻮاردی ﻧﯿﺰ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺑﺰرگ ﺑﻮدن اﻧﺪازۀ ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﺑﻪ ﮐﺎر اﻧـﺪاﺧﺘﻦ ﺷـﯿﺮ و ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ در ﺑﺎز و ﺑﺴﺘﻪ ﮐﺮدن آن از ﺷﯿﺮﻫﺎی ﺧﻮدﮐﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد.
ﺷﮑﻞ دﯾﮕﺮ دﺳﺘﻪﺑﻨﺪی ﺷﯿﺮآﻻت ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﻪ ﻧﻮع ﻗـﺮارﮔﯿـﺮی ﻗﻄﻌـﺎت ﻣـﺴﺪود ﮐﻨﻨـﺪه آﻧﻬـﺎ و ﻧﺤـﻮه ﺣﺮﮐﺖ آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﯽﺷﻮد. آراﯾﺸﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اﯾﻦ ﻗﻄﻌﺎت و ﺣﺮﮐﺖ آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ، ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﮐﻨﺘﺮل ﺟﺮﯾﺎن ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻔﺮدی را ﺑﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ از اﻧﻮاع ﺷﯿﺮآﻻت ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺨـﺸﯿﺪ. از اﯾﻦ ﻣﻨﻈﺮ در ﺻﻨﻌﺖ ﮔﺎز از اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﯿﺮآلات مصرفی ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع ﮐﺎرﺑﺮد آنها اﺳﺘﻔﺎده ﻣـﯽﺷـﻮد.
از ﺟﻤﻠـﻪ ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ اﻧﻮاع ﺷﯿﺮآﻻت ﻣﺼﺮﻓﯽ در ﺻﻨﻌﺖ ﮔﺎز ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از: ﺷﯿﺮ ﻣﺨﺮوﻃﯽ، ﺷـﯿﺮ ﺗﻮﭘﮑﯽ، شیر برقی گاز، ﺷﯿﺮ دروازهای و ﺷﯿﺮ ﭘﺮواﻧﻪای. اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﺟز اﯾﻦ ﭼﻨﺪ ﻧﻮع ﺷﯿﺮ ذﮐﺮ ﺷﺪه، ﻃﯿﻒ ﮔـﺴﺘﺮدهای از اﻧـﻮاع ﺷـﯿﺮﻫﺎ در ﺻﻨﻌﺖ گاز ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع ﮐﺎرﺑﺮد ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﯿـﺖ اﺳﺖ. وﻟﯽ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﮔﺴﺘﺮدﮔﯽ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺷﺮح ﻫﻤﻪ آﻧﻬﺎ در گزارش اﻣﮑﺎنﭘﺬﯾﺮ ﻧﻤﯽباشد.
در اداﻣﻪ ﺗﻮﺿﯿﺤﺎﺗﯽ در ﺧﺼﻮص ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ از ﺷﯿﺮﻫﺎی ﭘﺮاﺳـﺘﻔﺎده در صنعت گاز، ﻧﺤـﻮه ﻋﻤﻠﮑـﺮد و اﻧﺘﺨـﺎب آﻧﻬـﺎ اراﺋﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ.
ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻣﺨﺮوﻃﯽ ﯾﺎ ﺷﯿﺮﻫﺎی ﭘﻼگ
ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻣﺨﺮوﻃﯽ ﻋﻤﻮﻣﺎً ﺑﺮای ﻗﻄﻊ و وﺻﻞ ﮐﺎﻣﻞ جریان سیال ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده قرار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ. ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻣﺨﺮوﻃﯽ ﺷﮑﻞ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ شیر ﺳﻤﺎوری هستند که از زﻣﺎﻧﻬﺎی ﻗﺪﯾﻢ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده بوده اﺳﺖ.
وﻗﺘﯿﮑﻪ ﺷﯿر ﮐﺎﻣﻼً ﺑﺎز ﺑﺎﺷﺪ، ﻣﺎﯾﻊ در ﺧﻂ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑﺪون ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻣﺎﻧﻊ در ﻣﺠﺮاﺋـﯽ ﺑـﻪ اﻧـﺪازه ﻟﻮﻟـﻪ ﻣﺘﺼﻞ ﺑﻪ آن ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ؛ ﻟﺬا اﻓﺖ ﻓﺸﺎر کمی اﯾﺠﺎد میﮐﻨﺪ.
ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻣﺨﺮوﻃﯽ از ﻧﻮع ﭼﺮﺧﺸﯽ ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ درﯾﭽـﻪ ﻣﺤـﻮر ﺧـﻮد ﺑـﺎ زاوﯾـﻪ ۹۰ درﺟـﻪ ﻣـﯽ ﭼﺮﺧﺪ (بطوریکه ﻣﺤﻮر مجرا موازی و یا ﻋﻤﻮد ﺑﺮ ﻣﺤﻮر ﻟﻮﻟﻪ ﻗﺮار بگیرد).
درﯾﭽﻪ ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻣﺨﺮوﻃﯽ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت اﺳﺘﻮاﻧﻪ ای و یا مخروطی ﻣﺎﻧﻨﺪ شکل زیر باشند
در شیرهای مخروطی ﺳﻄﺢ اﺻﻄﮑﺎک ﺑﯿﻦ درﯾﭽﻪ و ﻧﺸﯿﻤﻨﮕﺎه زﯾﺎد اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻣﻮﺿـﻮع ﮐـﺎر ﺑـﺎز و ﺑـﺴﺘﻪ ﮐـﺮدن ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻣﺨﺮوﻃﯽ را ﺑﺨﺼﻮص ﺑﺮای ﺷﯿﺮﻫﺎی ﺑﺰرگ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر زیاد ﮐﺎر میﮐﻨﻨﺪ را ﺑـﺎ ﻣـﺸﮑﻞ ﻣﻮاﺟـﻪ ﻣـﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ. ﺑـﻪ ﻣﻨﻈﻮر رﻓﻊ اﯾﻦ ﻣﺸﮑﻞ در ﺳﺎﺧﺖ ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻣﺨﺮوﻃﯽ (در ﺟﻬﺖ ﮐـﻢ ﮐـﺮدن اﺻـﻄﮑﺎک) ﻗﻄﻌـﺎت داﺧﻠـﯽ درﮔﯿﺮ ﺑﺎﻫﻢ را ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﮔﺮﯾﺴﻬﺎی ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ رواﻧﮑﺎری ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ.
ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﮐﻪ در ﺑﺪﻧﻪ درﯾﭽـﻪ دو ﺷﯿﺎر ﮐﻤﺮﺑﻨﺪی ﯾﮑﯽ در ﺑﺎﻻ و دﯾﮕﺮی در ﭘﺎﺋﯿﻦ ﻣﺠﺮای ﻋﺒﻮر ﺗﺮاﺷﯿﺪه ﺷـﺪه اﺳـﺖ.
اﯾـﻦ دو ﺷـﯿﺎر ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺷﯿﺎرﻫﺎی ﻋﻤﻮدی ﺑﻬﻢ وﺻﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ و ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﺳﻮراﺧﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﺨﺰن ﮔﺮﯾﺲ ﮐﻪ در ﺳﺎﻗﻪ ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻣﺨﺮوﻃﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﻣﺮتبط ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ. در اﻧﺘﻬﺎی ﻣﺨﺰن ﮔﺮﯾﺲ ﯾﮏ شیر ﯾﮑﻄﺮﻓﻪ ﮐﻮﭼﮏ ﻗﺮار داده ﺷﺪه ﮐﻪ ﻓﻘﻂ اﺟﺎزه ﺑﺪﻫـﺪ ﮔـﺮﯾﺲ از آن ﻋﺒﻮر ﻧﻤﺎﯾﺪ ولی ﻣﻮاد داﺧﻞ شیر ﻧﺘﻮانند از این ﻃﺮیق ﺑﻪ بیرون راﻧﺪه شوند.
در ﺑﺎﻻی ﻣﺨﺰن ﮔﺮﯾﺲ ﯾﮏ ﭘﯿﭻ ﻗﺮار داده ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﺎ ﺳﻔﺖ ﮐﺮدن آن ﮔﺮﯾﺲ ﻣﺤﺘﻮی ﻣﺨﺰن ﺷﯿﺎرﻫﺎی درﯾﭽﻪ ﻓﺸﺮده و آﻧﻬﺎ را ﭘﺮ مینماید.
اﯾﻦ ﮔﺮﯾس دو ﮐﺎر بسیار ﻣﻬﻢ را اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ؛ اول اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺪﻧﻪ دریچه و نشیمنگاه آن را چربیکاری و روان ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﮐﺎر ﺑﺎز و ﺑﺴﺘﻪ ﮐﺮدن شیر آﺳﺎﻧﺘﺮ ﮔﺮدد. دوم اینکه ﺑﻪ آببندی ﺑﻬﺘﺮ ﺷﯿﺮ ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ و تا ﺣﺪودی از ﻧﻔﻮذ ﻣﻮاد داﺧﻞ شیر به اﻃﺮاف دریچه و راه پیدا کردن به بیرون از اطراف ساقه ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻣﺨﺮوﻃﯽ جلوگیری مینماید.
مزیت ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻣﺨﺮوﻃﯽ ﺳﺎدﮔﯽ و ﺳﺮﻋﺖ ﻋﻤﻞ آنها میﺑﺎﺷﺪ، زیرا با ﻧﻮد درﺟﻪ ﮔﺮدش دﺳﺘﻪ، شیر ﺑﺎز ﯾﺎ ﺑﺴﺘﻪ میﺷﻮد. ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﺎرﺑﺮدﻫﺎی ﺷﯿﺮ مخروطی (ﭘﻼگ) برای انتقال سیالات ﺑﻪ ﺷﺮح ذﯾﻞ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ:
- ﮔﺎزﻫﺎ
- ﻣﺎﯾﻌﺎت
- دوﻏﺎبﻫﺎی ﻏﯿﺮﺳﺎﯾﻨﺪه
- دوﻏﺎبﻫﺎی ﺳﺎﯾﻨﺪه در ﻣﻮرد ﺷﯿﺮﻫﺎی ﭘﻼگ روان ﮐﺎریﺷﺪه
- ﺳﯿﺎﻻت ﭼﺴﺒﻨﺪه ﺷﻮﻧﺪه در ﻣﻮرد ﺷﯿﺮﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎ درﯾﭽﻪﻫﺎی ﭼﺮﺧﺸﯽ ﺑﺎﻻ و ﭘﺎﺋﯿﻦ شونده
- ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎی ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ و ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﺬایی
در ﺻﻨﻌﺖ ﮔﺎز از ﺷﯿﺮﻫﺎی ﻣﺨﺮوﻃﯽ ﻓـﻮﻻدی ﺑﺮای اﺟﺮای ﺷﺒﮑﻪﻫﺎی ﺷﻬﺮی (۶۰ psi) و ﻧﯿـﺰ در ﺧﻄـﻮط ﺗﻐﺬﯾﻪ، اﯾﺴﺘﮕﺎﻫﻬﺎی ﺗﻘﻠﯿﻞ ﻓﺸﺎر، اﯾﺴﺘﮕﺎﻫﻬﺎی ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻓﺸﺎر و اﺻﻮﻻً ﻫﺮ ﮐﺠﺎ ﮐﻪ ﻧﯿﺎز به قطع و و صل جریان گاز باشد، استفاده میگردد.
شیرهای ﮔﻠﻮﻟﻪای ﯾﺎ ﺷـﯿﺮهای ﺗﻮﭘﮑﯽ (یکی از پرکاربردترین شیرآلات صنعتی در صنعت گاز )
ﺷـﯿﺮ ﺗﻮﭘﮑﯽ در واﻗﻊ ﯾﮏ ﻧﻮع ﺧﺎص از ﺷﯿﺮ ﻣﺨﺮوﻃﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ درﯾﭽﻪ آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻮﭘﮏ ﻣـﯽﺑﺎﺷـﺪ. ﻣﺤﻞ ﺗﻤﺎس ﻧﺸﯿﻤﻨﮕﺎه ﺷـﯿﺮﺗﻮﭘﮑﯽ ﺑﺎ ﺗﻮﭘﮏ ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺪور اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺑﺎﻋﺚ می ﺷﻮد ﮐﻪ ﻓـﺸﺎر ﻧـﺸﯿﻤﻨﮕﺎﻫﯽ در ﺗﻤﺎم ﻧﻘﺎط آن ﯾﮑﻨﻮاﺧﺖ ﺑﺎﺷﺪ.
اﮐﺜﺮ ﺷـﯿﺮهای ﺗﻮﭘﮑﯽ ﻣﺠﻬﺰ ﺑﻪ ﻧﺸﯿمنگاههای ﻧﺮم ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﻬﻮﻟﺖ بر روی ﺳﻄﺢ ﺗﻮﭘﮏ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد، ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ از ﻧﻈﺮ آبﺑﻨﺪی ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺷـﯿﺮ ﺗﻮﭘﮑﯽ ﺑـﺴﯿﺎر ﻣﻨﺎﺳـﺐ اﺳﺖ.
ﺷـﯿﺮﺗﻮﭘﮑﯽ از ﺑﺴﯿﺎری ﻟﺤﺎظ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﯿﺮ ﻣﺨﺮوﻃﯽ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﺑﺎ رﺑﻊ ﮔﺮدش دﺳﺘﻪ ﺑﺎز و ﯾﺎ ﺑـﺴﺘﻪ ﻣـﯽﺷﻮد. در ﺻﻮرت ﮐﺎﻣﻼً ﺑﺎز ﺑﻮدن ﺷـﯿﺮ ﺗﻮﭘﮑﯽ، ﻣﻮاد در ﺧﻂ ﻣﺴﺘﻘﯿم ﺑﺪون ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻣﺎﻧﻊ در ﻣﺠﺮاﺋﯽ ﺑﻪ اﻧﺪازه ﻟﻮﻟﻪ ﻣﺘﺼﻞ ﺑﻪ آن ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽکنند. اﻓﺖ ﻓﺸﺎر ﺷـﯿﺮﺗﻮﭘﮑﯽ ﮐﻢ و در ﺣﺪود ﺷﯿﺮﻫﺎی ﮐﺸﻮﺋﯽ و ﻣﺨﺮوﻃﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ. ﺳﻄﺢ اﺻﻄﮑﺎک درﯾﭽﻪ و ﻧﺸﯿﻤﻨﮕﺎه ﮐﻢ و اﯾﻦ ﻗﻄﻌﺎت ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺷﮑﻞ ﺣﺮﮐﺖ ﺧﻮد ﻧﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ وﻇﯿﻔﻪی روﻏﻨﮑﺎری ﺳﻄﻮح را اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﻨﺪ.
ﻟﺒﻪ ﻧﺸﯿﻤﻨﮕﺎه، ﺳﻄﺢ ﮔﻠﻮﻟﻪ را ﺗﻤﯿﺰ و ﺑﺎﻋﺚ آبﺑﻨﺪی ﺑﻬﺘﺮ ﻣﯽﺷﻮد. ﻓﻨﺮ روی ﺳﺎﻗﻪ ﮐﻤﮏ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ ﮐﻪ ﮔﻠﻮﻟﻪ در ﻧﺸﯿﻤﻨﮕﺎه ﺧﻮد ﺑﻪ ﻃﻮر دﻗﯿﻖ ﺟﺎی ﺑﮕﯿﺮد.
در ﺷﮑﻞ زیر یک ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺷـﯿﺮ ﺗﻮﭘﮑﯽ ﻧﺸﺎن داده شده است.
در ﺻﻨﻌﺖ ﮔﺎز از ﺷـﯿﺮﺗﻮﭘﮑﯽ ﺑﻪ وﻓﻮر اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﻮد. ﺑﻌﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﺷﺒﮑﻪﻫـﺎی ﺷـﻬﺮی ﭘﻠـﯽاﺗﯿﻠﻦ، ﺧﻄﻮط اﻧﺘﻘﺎل، ﻫﻨﮕﺎم ﻋﻤﻠﯿﺎت اﺗﺼﺎل ﻟﻮﻟﻪ جدید ﺑﻪ ﺧـﻂ ﮔـﺎزدار ﻣﻮﺟـﻮد (Hot tap) و نیز اﯾﺴﺘﮕﺎﻫﻬﺎی تقلیل و ﺗﻘﻮیت ﻓﺸﺎر را ﻧﺎم برد.
شیرهای برقی گاز
شیر برقی گاز به شیری گفته میشود که با استفاده از برق و نیروی مغناطیسی عمل میکنند. شیر برقی گاز یا سلونوئید یک سیمپیچی است که در اطراف یک هسته آهنی پیچیده شده است و زمانی که جریان الکتریسته از آن عبور میکند تولید میدان مغناطیسی مینماید. نیروی مغناطیسی باعث حرکت خطی هسته میشود. بنابراین شیر برقی گاز انرژی الکتریکال را به حرکت خطی تبدیل میکند. شیر برقی گاز وسیلهای الکترومگنتیک است که برای کنترل گاز یا سیال استفاده میشود. کنترل شیر برقی گاز با استفاده از جریان الکتریکی در کویل شیر برقی گاز کنترل میشود.
زمانی که جریان الکتریسیته از کویل عبور میکند؛ میدان مغناطیسی به وجود میآید و باعث حرکت هسته آهنی میشود و به این وسیله مسیر جریان باز و بسته میشود. شیر برقی گاز با توجه به طریقه عملکرد با فرمان از راه دور کنترل میشوند. چنانچه مقصدی در فاصله زیادی از شیر برقی گاز قرار داشته باشد میتوان با فرستادن فرمان الکتریکی، میزان باز و بسته کردن شیر را که از ۰ تا ۱۰۰ درصد باشد را تنظیم کرد. این نوع شیر برقیها در ماشینهای خودکار و صنعتی اهمیت بسیاری دارد. به طور کلی این شیر برقی ها در انواع مختلف برای کاربردهای مختلف تولید شده است. در شکل زیر ﻧﻤﻮﻧﻪای از شیر برقی گاز را ﻧﺸﺎن می دﻫﺪ.
اجزاء شیر برقی گاز عبارتند از:
- بدنه
- ورودی سیال
- خروجی سیال
- سیمپیچ
- قاب سیم پیچ
- اتصال سیم ها
- میله فلزی
- فنر
- دریچه
در این بخش الزامات مرتبط با شیر الکترونیکی قطع کن آورده شده است.
- به ازای هر دستگاه دو سری قطعات یدکی از تمام تجهیزات دستگاه تحویل گردد.
- به ازای هر دستگاه یک سری کاتالوگ از دستورالعمل نصب، راه اندازی، تعمیرات و لوازم یدکی تحویل گردد.
- دستگاه دارای ضمانت یک سال کارکرد و ده سال خدمات پس از فروش باشد.
- در بخش جعبه کنترل گاز خروجی ناشی از عملکرد open and close dumper throttle و همچنین شیر ایمنی توسط سنس به خارج، طرفین یا کف کابین هدایت شود و در محل اتصال به کابین با توری حفاظت گردد.
- قسمتهایی ازtripping که در بالای کابین قرارداده میشود از جنس آلومینیوم خشک و درب آن دارای درزگیر باشد به صورتیکه خاک و رطوبت به داخل آن وارد نگردد.
- دریافت پروانه کارگرم توسط نمایندهHSE و حضور مسئول محوطه و مسئول اجرای کار از طرف شرکت گاز در محل اجرای عملیات نصب شیرقطع کننده گاز
- بستن شیرهای ورودی و خروجی ایستگاه تقلیل فشار گاز
- تخلیه کامل گاز موجود در خطوط ایستگاه تقلیل فشار گاز به درون حوضچه تخلیه فیلتراسیون
- بررسی عدم وجود نشتی در ایستگاه گاز بوسیله دستگاه SPY GAS
- انجام برش خط خروجی ایستگاه تقلیل فشار گاز
- جوشکاری فلنج متناسب با اندازه ورودی و خروجی شیر قطعکننده گاز
- نصب شیر قطعکننده گاز
- نصب شیر برقی بر روی شیر الکترونیکی قطع کننده گاز
- شیر در حالت عادی بصورت کاملاً باز میباشد و در زمان قطع به کامل بسته میگردد.
- عملیات قطع گاز به صورت مانیتورینگ و از اتاق کنترل انجام میگیرد و نیاز به حضور اپراتور در محل ایستگاه گاز نمیباشد.
- عملیات راه اندازی شیر قطعکننده با توجه به رعایت کلیه موارد ایمنی توسط اپراتور از طریق حضور در محل ایستگاه گاز و اخذ پروانه کارگرم انجام میگیرد.
- قبل از راه اندازی از صحت عملکرد رگلاتورها، شیرهای ایمنی، شیرهای قطع کننده موجود در ایستگاه گاز اطمینان حاصل نمایید.
نتیجهگیری:
شیرهای صنعتی گاز بخش کلیدی در ایمنی، بهرهوری و کنترل در سیستمهای گازرسانی صنعتی به شمار میروند. انتخاب درست شیر، بسته به نوع کاربرد، فشار کاری، دمای سیال و نیازهای عملیاتی، میتواند از هزینههای تعمیرات، افت فشار و حوادث ناخواسته جلوگیری کند.
سوالات متداول
شیر توپی گاز چه مزایایی دارد؟
پاسخ: عملکرد سریع، افت فشار کم، آببندی مناسب و سهولت نصب از مهمترین مزایای شیر توپی گاز است.
شیر برقی گاز چگونه عمل میکند؟
پاسخ: با عبور جریان الکتریکی از کویل، میدان مغناطیسی ایجاد شده و هسته شیر حرکت میکند تا مسیر عبور گاز باز یا بسته شود.
از شیر مخروطی در کجا استفاده میشود؟
پاسخ: در خطوط انتقال گاز، ایستگاههای تقلیل و تقویت فشار و همچنین شبکههای شهری گاز فشار پایین.
