[ez-toc]

اصطلاحات شرکت گاز ایران و فرهنگ واژگان تخصصی حوزه گازرسانی

درک درست از اصطلاحات شرکت گاز ایران برای پیمانکاران، کارشناسان، بهره‌برداران و حتی مصرف‌کنندگان عمده گاز، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. شناخت دقیق واژه‌هایی مانند ایستگاه، شبکه تغذیه، ضریب تصحیح، دوره مصرف و… به درک بهتر فرآیند گازرسانی، محاسبه هزینه‌ها و نحوه اتصال و بهره‌برداری کمک می‌کند. در این مقاله جامع، مهم‌ترین اصطلاحات تخصصی مرتبط با گاز طبیعی در ایران معرفی و به‌صورت ساده تشریح شده‌اند.

اصطلاحات رایج در شرکت ملی گاز ایران برای هر پیمانکار حوزه نفت و گاز باید شناخته شده باشد از این رو در این مقاله سعی شده بخشی از این اصطلاحات مهم پوشش داده شود.

نفت و گاز، مهم ترین منابع تأمین انرژی بشر امروزی هستند؛ به‌طوری که نفت خام ۳۷ درصد و گاز طبیعی ۲۱ درصد انرژی دنیا را تأمین می‌کنند. از این رو نفت و گاز در معادلات اقتصادی ـ سیاسی جهان اهمیت راهبردی دارند و در فرآیند روابط بین الملل نقش مهمی می‌توانند ایفا ‌کنند. کشورهای جهان، به لحاظ برخورداری از ذخایر انرژی به دو گروه تقسیم می‌شوند: گروه اول که بیشترین انرژی را در جهان مصرف می‌کنند، سهم ناچیزی از ذخایر نفت و گاز دنیا دارند.

برای مثال، گروه کشورهای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی  (OECD)  که حدود ۶۲ درصد نفت جهان را می‌سوزانند، تنها ۷ درصد ذخایر نفتی را در اختیار دارند. این کشورها ۳۴ درصد نیاز خود را از کشورهای نفت­ خیز تأمین می‌کنند و برای تأمین انرژی خود، به شدت نیازمند گروه دوم یا کشورهای دارای ذخایر نفت و گاز هستند. در این گروه، کشورهای خاورمیانه با ۴۸ درصد منابع نفتی دنیا تنها ۹ درصد از این انرژی را مصرف می‌کنند و با داشتن ۴۳ درصد منابع گاز دنیا تنها ۱۴ درصد از کل گاز مورد استفاده دنیا در این منطقه مصرف می شود.

ایران به عنوان دومین دارنده منابع گازی دنیا و چهارمین دارنده منابع نفت دنیا و از طرف دیگر قرارگیری در منطقه خاورمیانه و نزدیکی به بازارهای مصرف و در حال رشد، فرصت­ های فراوانی را به منظور توسعه زنجیره ارزش نفت و گاز دارد.

اصطلاحات رایج در اندازه گیری گاز مصرفی

در این بخش اصطلاحات رایج در اندازه­گیری گاز مصرفی تعریف شده است.

• ایستگاه مشترکین عمده (یکی از اصطلاحات شرکت گاز)

عبارت است از تأسیسات و وسایل اندازه گیری و کنترل گاز مصرفی مشترک که در مالکیت شرکت می باشند.

• کنتور

دستگاهی است که به وسیله آن مقدار مصرف گاز اندازه­گیری می­شود.

• ظرفیت ایستگاه

عبارت است از حداکثر مقدار گازی که در شرایط استاندارد در مدت یک ساعت از کنتور/ایستگاه قابل عبور می­باشد.

• رگولاتور (تنظيم كننده فشار)

دستگاهي است كه به وسيله آن فشار گاز مصرفي مشترك مطابق قرارداد تنظيم مي­گردد و در مالكيت شركت است.

• خطوط انتقال

عبارت است از خطوط لوله اصلی گاز با فشار بیشتر از 17 بار (250 پوند بر اینچ مربع) که گاز مورد نیاز مصرف کنندگان را از منابع اصلی گاز منتقل می­نماید.

• ایستگاههای ورودی شهر

عبارت است از محل تأسیسات و نصب وسایل اندازه­گیری و کنترل گاز طبیعی ورودی شبکه تغذیه از خطوط انتقال. در این ایستگاهها فشار گاز موجود در خطوط  لوله به فشار 17 بار (250 پوند بر اینچ مربع ) و کمتر کاهش داده می شود تا وارد شبکه تغذیه شود.

• شبکه تغذیه

عبارت است از کلیه خطوط شهری که گاز طبیعی با فشار 17 بار (250 پوند بر اینچ مربع ) را از ایستگاههای ورودی شهری به ایستگاههای داخل شهری هدایت می کند.

• ایستگاههای داخل شهری

عبارت است از محل تأسیسات و نصب وسایل اندازه­گیری و کنترل گاز طبیعی شبکه شهری از شبکه تغذیه. در این ایستگاهها، فشار گاز طبیعی از 17 بار (250 پوند بر اینچ مربع) به 4 بار (60 پوند بر اینچ مربع) کاهش داده می شود.

• شبکه توزیع

عبارت است از لوله های شبکه شهری که گاز طبیعی با فشار 4 بار (60 پوند بر اینچ مربع) را از ایستگاههای داخل شهری به محلهای مصرف هدایت می­کند.

فشار گاز تحویلی به مشترک

• انواع فشار گاز تحویلی به مشترک با توجه به نوع کنتور/ ایستگاه به شرح ذیل می باشد:

• فشار 1.4 پوند بر اینچ مربع
• فشار 60 پوند بر اینچ مربع (در ایستگاههای اندازه­گیری، فشار از 45 تا 60 پوند بر اینچ مربع متغیر است)
• فشار 250 پوند بر اینچ مربع (در ایستگاههای اندازه گیری، فشار از 150 تا 250 پوند بر اینچ مربع متغیر است)
• فشار 400 پوند بر اینچ مربع و بیشتر

• دماي استاندارد

دماي استاندارد در شرايط استاندارد گاز طبيعي برابر56/15درجه سانتيگراد معادل60 درجه فارنهايت مي­باشد.

• متر مكعب استاندارد

معادل حجمي از گاز طبيعي است كه فضائي معادل يك مترمكعب را در شرايط (استاندارد) از نظر فشار و دما اشغال نمايد.

• ضريب تصحيح

عددي است كه بر اساس فشار محيط، حجم و ساير مشخصات مرتبط با گاز تحويلي به مشترك جهت تبديل ميزان گاز مصرفي به مترمكعب استاندارد براي مشتركين عمده لحاظ مي­گردد.

• دستگاه تصحيح كننده

دستگاهي است كه ميزان دما، فشار و حجم تصحيح نشده گاز مصرفي مشتركين عمده را بطور مستمر از كنتور دريافت و ميزان حجم استاندارد را درهر لحظه محاسبه نمايد. نصب دستگاه تصحيح كننده در سيستم­هاي اندازه گيري با ظرفيت 400 مترمكعب و بالاتر الزامي است.

• علمك

علمك گاز قسمت انتهايي خط انشعاب گاز مي­باشد كه جهت نصب رگولاتور بر روي آن در مجاورت و متكي به ملك مصرف كننده قرار مي­گيرد و گاز يك يا چند مشترك را تامين مي­نمايد.

• خط انشعاب/خط اختصاصي

به خط يا خطوطي اطلاق مي­گردد كه گاز مصرف­كنندگان را از طريق خطوط انتقال يا شبكه تغذيه و يا شبكه توزيع تا نقطه تحويل گاز تامين مي­نمايد.

• هزينه­ هاي گازرساني

عبارت است از مجموع هزينه­هاي برقراري انشعاب و سهم متقاضي از هزينه خط اختصاصي

الف- هزينه برقراري انشعاب: مبلغي است كه به تناسب ظرفيت كنتور/ايستگاه اندازه گيري بابت اعطا امتياز اشتراك گاز طبيعي و تامين قسمتي از هزينه تمام شده تهيه و نصب كنتور، رگولاتور/ ايستگاه تقليل فشار/ ايستگاه اندازه گيري از متقاضي اخذ مي­گردد.

ب- سهم متقاضي از هزينه خط اختصاصي: مبلغي است كه به تناسب حجم گاز مورد نياز متقاضي بابت اجراي خط اختصاصي محاسبه و از وي اخذ مي­گردد.

• گاز بهاء

عبارت است از بهاي يك مترمكعب استانداردگاز طبيعي كه متناسب با نوع مصرف مشترك تعيين مي­گردد. مبناي محاسبه ميزان مصرف گاز طبيعي براي مشتركين جزء، رقم شماره انداز كنتور و براي مشتركين عمده متر مكعب استاندارد مي­باشد.

• هزينه خدمات مستمر

عبارت است از مبلغي كه ماهيانه به تناسب ظرفيت كنتور/ايستگاه انداز­ گيري، پس از نصب و راه اندازي آن براي جبران بخشي از هزينه­هاي نگهداري تاسيسات گاز و تامين هزينه­هاي جاري شركت از مشتركين جزء و عمده اخذ مي­گردد.

• دوره مصرف

عبارت است از فاصله زماني دو قرائت متوالي دستگاه اندازه گيري/كنتور گاز مصرفي مشترك.

• نقطه تحويل

عبارت است از نقطه اي كه تاسيسات شـركت به تاسيسات مشترك متـصل مي­شود .در مشتركين جزء خروجي كنتور و در مشتركين عمده فلنج بعد از شير خروجي ايستگاه خواهد بود.

جمع‌بندی:

اصطلاحات فنی در حوزه گازرسانی پایه و اساس درک عملکرد شبکه‌های گاز و نحوه تعامل با شرکت ملی گاز ایران است. آشنایی با واژه‌هایی مانند ضریب تصحیح، شبکه تغذیه، هزینه گازرسانی، دستگاه تصحیح‌کننده و… به پیمانکاران و مصرف‌کنندگان عمده کمک می‌کند تا فرآیند دریافت گاز، نصب تجهیزات و محاسبات مصرف خود را به‌درستی مدیریت کنند.

پرسش و پاسخ :

1. تفاوت شبکه تغذیه و شبکه توزیع چیست؟

شبکه تغذیه با فشار 17 بار گاز را از ایستگاه ورودی شهر به داخل شهر هدایت می‌کند، در حالی‌که شبکه توزیع با فشار 4 بار آن را به محل مصرف می‌رساند.

2. دستگاه تصحیح‌کننده گاز چه وظیفه‌ای دارد؟

این دستگاه دما، فشار و حجم عبوری گاز را دریافت و با اعمال ضریب تصحیح، حجم استاندارد مصرف را محاسبه می‌کند.

3. منظور از نقطه تحویل گاز چیست؟

محلی که مالکیت گاز از شرکت گاز به مشترک منتقل می‌شود؛ برای مشترکین جزء بعد از کنتور و برای عمده پس از فلنج خروجی ایستگاه است.

4. چرا فشارهای تحویلی به مشترک متفاوت است؟

نوع مصرف مشترک، تجهیزات مصرفی و ظرفیت مصرف تعیین می‌کند که فشار گاز تحویلی چقدر باشد (از 1.4 تا 400 PSI).

5. علمک گاز چیست؟

بخش انتهایی انشعاب گاز که در ملک نصب شده و محل اتصال رگولاتور و تجهیزات مصرفی است.